𝐄𝐤𝐢𝐩𝐚 𝐒𝐌𝐀𝐒𝐀 𝐡𝐚𝐥𝐚’𝐨 𝐌𝐞𝐥𝐡𝐨𝐫𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐨 𝐬𝐢𝐬𝐭𝐞𝐦𝐚 𝐁𝐞𝐞 𝐌𝐨𝐬 𝐢𝐡𝐚 𝐒𝐮𝐤𝐮 𝐅𝐚𝐡𝐢𝐫𝐢𝐚.

9 April 2026

Iha loron Kinta, 09 Abril 2026, ekipa SMASA halo atividade Melhoramento sistema bee-mos iha Suku Fahiria, Aldeia Elcolbere, Postu Administrativu Aileu-Vila, hodi asegura komunidade bele hetan asesu ba bee-mos ne’ebé mos no seguru ba nesesidade loroloron.

Melhoramento Sistema Bee mos, hanesan parte ida husi aktividade ne’ebe SMASA liu Husi Departamento Água Hala’o kada Q/trismestral hodi Melhora ka Hadia Fila Fali Sistema Bee mos Sira neebe mak funsiona Sorin balu no La Funsiona ona iha Aldeia sira.

Melhoramento sistema bee-mos importante atu garante komunidade asesu bee-mos ne’ebé mos Besik no Lais. Ho sistema ne’ebé diak, komunidade bele uza bee ba Nesesidade loroloron.

Iha Melhoramento sistema bee-mos ne’e, Hetan Partisipasaun Maximu husi Komunidade sira iha Suku Fahiria, Aldeia Elkolbere.

Aileu, 09 Abril 2026. Exelénsia Prezidente Autoridade Munisípiu Aileu “𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬” hamutuk ho Exelénsia PAM Ermera “𝐉𝐨𝐬𝐞 𝐌𝐚𝐫𝐭𝐢𝐧𝐡𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬 𝐒𝐨𝐚𝐫𝐞𝐬” kinta horseik akompaña S. E. Ministru Agrikultura Pekuária, Peska no Floresta, 𝐌𝐚𝐫𝐜𝐨𝐬 “𝐌𝐀𝐌𝐄𝐓𝐀” 𝐝𝐚 𝐂𝐫𝐮𝐳, hodi hala’o lansamentu ba mákina kuda hare no utilizasaun mákina kuda hare ho modernu ba natar komunidade sira nian hamutuk ektare 17 iha área Aslimhati ne’ebé pertense ba Suku Hoholau ho Aldeia Tabulasi no Hlalmeta ne’ebé pertense ba Suku Seloi-kraik, Postu Administrativu Aileu-Villa.

Relembra fali, iha loron 22 fulan Janeiru tinan 2026 ne’e Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Florestas- MAPPF, destribui ona ekipamentu mecanizasaun sira ba Autoridade Aileu, hanesan:

01. Traktor Kubota Mediu L 5018 unidade 1 ho nia implement hanesan:

-Rotary unidade 1

-Carua unidade 1;

02. Makina Kuda Hare unidade 6;

03. Rak/ Bandeja ba viverus fatin 1.800 pcs ((kada unit 1.300 pcs);

04. Makina Ko’a Hare iha unidade 4 (maibé unidade 2 mak momentu ne’ebá lansamentu hamutuk ho atividade Ekonómia Azúl iha Suku Seloi-kraik, Postu Aileu-Villa); no

05. Atralado unidade 1.

Ho ekipamentu hirak ne’e, Autoridade Munisípiu Aileu liu husi Servisu Munisipál Agrikultura ne’ebé lidera husi “𝐒𝐫. 𝐏𝐞𝐝𝐫𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬 𝐝𝐚 𝐒𝐢𝐥𝐯𝐚”, kontinua koloka ekipamentu sira besik liu ba komunidade hodi hasa’e produsaun kada tinan bele halo natar dala 2 ou bele dala 3 iha Suku Hoholau “Aslimhati” no Suku Seloi-kraik “Tabulasi no Hlalmeta”, aproveita ho irigasaun no barajen 700 metru husi projetu PDIM tinan 2025 ne’ebé Autoridade hala’o investimentu ona.

Iha intervensaun PAM-Aileu nian hateten, tinan kotuk Autoridade mai promete hela mákina 2 ba komunidade ida-ne’e, no agradese ba Ministériu Agrikultura bele apoiu dunik mákina modernu no ohin ita bele halo lansamentu no utiliza dunik mákina modernu sira.

“Ekipamentu iha ona, importante maka extensionista no komunidade husi parte Ermera no Aileu halo koperasaun diak ba malu hodi utiliza mákina sira ho kuidadu no responsabilidade, tanba governu kria ona kondisaun”. Dehan PAM-Aileu.

Iha tinan 2025, Autoridade nia orsamentu aprova ona iha Komité Revizaun Orsamentál- KRO, orsamentu ne’ebé aprovadu ita tau prioridade mós ba setór agrikultura liu husi kompra tan mákina 10 iha tinan ida-ne’e, hodi koloka ba iha Postu sira hodi atende ba pedidu ne’ebé direita husi komunidade tuir kondisaun ne’ebé presiza. PAM konklui.

Sorin seluk PAM Ermera mós husu ba komunidade no joven sira atu fila ba vida agrikultura, tanba buat barak maka agora dadaun sei importa hela husi rai-liur. Parte seluk ita atu tama ba desentralizasaun no poder lokal nia baze maka setor agrikultura ne’e.

Líder máximu husi Ermera ne’e mós hatutan, ita fasilita malu hodi hasa’e produsaun agrikultura, importante komunidade husi Aileu no Ermera maka tenki hametin unidade, tanba Munisípiu rua ne’e kulturalmente mesak umane no mane foun deit.

Hafoin lansamentu mákina modernu no utilizasaun mákina kuda hare ho modernu ba natar ektare 17 no destribuisaun ekipamentu ba grupu agrikultór sira, Ministru MAPPF apresia ba servisu ne’ebé komunidade sira hala’o ona, importante maka hametin koperasaun diak hodi utiliza mákina modernu sira ho responsabilide.

Parte importante seluk maka Ministru ezije extensionista suku sira atu halo kontrolu ba produtu sira nia kualidade no rekolla dadus sira ho kredível, bainhira submete ba Munisípiu no Ministériu.

Bainhira iha sesaun pergunta, komunidade sira kontinua aprezenta sira-nia preukupasaun liga ho mákina modernu ou mákina fila rai, Ministru anota sira-nia preukupasaun no tempu badak sei apoiu nafatin ekipamentu sira mai Autoridade Aileu, hodi atende preukupasaun komunidade sira nian, governu kria ona kondisaun maibé importante maka komunidade tenki iha espíritu ba hasa’e produsaun kada tinan.

#remata.

Atividade ne’e partisipa mós husi rep. DGDGL- MAE, Diretores Nasionais, Sekretáriu Munisipál Asuntu Sosiál no Organizasaun, Prezidente ANAPROFIKU Timor-Leste, Diretores Servisus Munisipais “Saúde no Agrikultura”, Administrador Postu Administrativu Aileu-Villa, rep. Komandante PNTL Munisípiu Aileu ho Komandante Eskuadra Aileu-Villa, Autoridade Komunitária husi Ermera no Aileu “Hoholau no Seloi-kraik” hamutuk ho Funsionáriu no komunidade en jerál.

#mediagatpama2026.

Aileu, 09 Abril 2026. Ho anúnsiu ida ne’e Autoridade Munisipál Aileu haktuir ba Artigo 28 husi Diploma Ministerial No.19/2013,16 de Outubro, hakarak konvida Empreza ne’ebé kualifikadu iha Pre-kualifikasaun Munisipál tinan 2025-2026 nian ne’ebé sede Empreza iha Munisípiu Aileu bele mai konkore ba Projetu Obras Públikas PDIM maka hanesan haktuir iha dokumentu aneksu, Obrigadu.

#mediagatpama2026.

Asesu emprezas ne’ebe kualifikadu iha Pre-kualifikasaun Munisipál tinan 2025-2026

iha nee: Sumáriu Kompanhia pre-kualifikasaun 2026 | Autoridade Munisipal Aileu

Asesu Planu Aprovizionamentu Munisipál Município Aileu ba Tinan 2026
iha nee: PLANU APROVIZIONAMENTU MUNISIPÁL MUNICÍPIO AILEU BA TINAN 2026 | Autoridade Munisipal Aileu

Aileu, 28 Janeiru 2026. Ekipa Avaliasaun Kondisaun Mínima husi Ministériu Administrasaun Estatál – MAE ne’ebé dirije husi DG-INAP “𝐒𝐫. 𝐏𝐨𝐥𝐢𝐜𝐚𝐫𝐩𝐨 𝐁𝐨𝐚𝐯𝐢𝐝𝐚”, akompaña mós husi Xefe ekipa parte Rai-klaran nian ne’ebé toma konta ba Munisípiu Aileu, Ainaro, Manufahi no Covalima ne’ebé mak lidera husi Exelénsia DG-DGL “𝐀𝐧𝐭𝐨𝐧𝐢𝐨 𝐀𝐮𝐠𝐮𝐬𝐭𝐨 𝐆𝐮𝐭𝐞𝐫𝐫𝐞𝐬”, kuarta horseik divulga relatóriu avaliasaun kondisaun mínima ba servisu husi Autoridade Aileu nian ne’ebé mak ekipa nasionál avalia ona iha loron 11 – 17 Dezembru 2025 ne’ebé ho ninia rezultadu atuál mai ho klasifikasaun BOM “valór 77.78%”.

Ho klasifikasaun ida ne’e haktuir ba pontuasaun husi deskrisaun sira hanesan: Dadus Demografia no Monografia, Estrutura Administrativa, Instalasaun no Rekursus Materiál sira, Sistemas Administrativus no Expediente, Planeamentu no Monitorizasaun, Jestaun Finanseira, Aprovisionamentu no Kontratasaun Públika, Rekursus Umanus no inklui Prestasaun Servisu sira.

Entertantu valór ne’ebé dadaun Autoridade Aileu iha ne’e sei iha oportunidade hodi mellora diak liu tan iha tempu tuir mai, tanba tuir kalendáriu fixu S. E. Primeiru-Ministru RDTL “𝐊𝐚𝐲𝐫𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦ã𝐨” sei tun mai observa direita kondisaun real ne’ebé Munisípiu enfrenta, hafoin lori ba diskuti iha Konsellu Ministru ba determina Munisípiu hirak ne’ebé mak sei hakat ba podér lokál iha tinan oin.

PAM – Aileu Exelénsia “𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬” agradese ba ekipa Avaliasaun Kondisaun Mínima ne’ebé bele fó sai ona relatóriu husi avaliasaun sira, maske Aileu hetan valór BOM, maibé líder máximu ne’e optimista Aileu tenki hakat hamutuk ho Munisípiu seluk iha primeira faze ba implementasaun podér lokál nian.

Sorin seluk intervensaun husi Exelénsia DG-DGL “𝐀𝐧𝐭𝐨𝐧𝐢𝐨 𝐀𝐮𝐠𝐮𝐬𝐭𝐨 𝐆𝐮𝐭𝐞𝐫𝐫𝐞𝐬” hateten, hanesan kompromisu IX governu nian katak, hakarak ka lakoi antes mandatu IX governu ne’e remata, Munisípiu ida ka rua hakat ona ba podér lokál ou ba faze última desentralizasaun administrativa territoriál. Podér lokál ne’e mandatu fundamentu mai husi konstituisaun RDTL artigu 72., harii kbiit podér lokál ida ho objetivu no reprezentativu, nune’e ita iha lei ba podér lokál.

Tanba livru ba relatóriu avaliasaun kondisaun mínima Autoridade Aileu nian iha ona, nune’e governante ne’e husu ba Dirijente Servisus Munisipais Aileu atu mellora diak liu tan servisu sira hodi hakat ba podér lokál, “iha fulan fevereiru kuandu PM tun mai Munisípiu kaer ho livru ida rezultadu avaliasaun kondisaun, iha livru laran ita-boot sira haree pontus pozitivus, nia forte ne’e iha neʼebé?, frajilidade ne’e iha ne’ebé? no rekomendasoeñs atu hadia hahú fevereiru, marsu ne’e iha neʼebé?. Mais la signifika Aileu BOM ne’e Aileu aat ona lae, Aileu iha forte, forte teb-tebes iha jestaun finansas, planeamentu interna diak, programa merenda eskolár diak., maibé presija hadian buat balu iha prosesu administrativa katak, junta forsa ida liu husi servisu hamutuk hodi lori Aileu ba podér lokál.

Hafoin sorumutu, Exelénsia Diretór Gerál Desentralizasaun no Governu Lokál hamutuk ho Diretór Gerál INAP entrega mós manuál ba relatóriu avaliasaun kondisaun mínima ne’ebé ekipa AKM elabora ona no inklui Tableta unidade 3 ba Autoridade Aileu. Tableta 1 direita ba Servisu Munisipál ONG no Tableta 2 ba Ekipa Portál Munisipál, ho objetivu atu apoiu servisu tékniku no jestaun informasaun ba dadus Munisipál nian.

Haktuir ba ajenda sira, kinta ohin 29 Janeiru 2026, ekipa AKM kontinua hala’o sorumutu ho Autoridade Munisipál Aileu relasiona ho preparasaun sira ba fulan Fevereiru hodi simu vizita husi Primeiru-Ministru RDTL nian., okaziaun ne’e mós ekipa AKM tun direita ba observa Sistema Administrativa husi Servisu Munisipál sira iha Autoridade Aileu, hodi provas katak valór relatóriu avaliasaun tenki kondiz ho situasaun real ne’ebé mak implementa iha baze.

Tan ne’e atividade ne’e hala’o durante loron 2, hahú husi loron 28 – 29 Janeiru 2026, tuir planu husi MAE nian katak, avaliasaun ba faze daruak nian sei kontinua avalia iha fulan Abril tinan 2026.

#remata.

Atividade ne’e partisipa mós husi Diretores Servisus Munisipais, Delegasaun Territoriais, Administradores Postus, Autoridade Komunitária sira ho Funsionáriu Apoiu Tékniku sira.

#mediagatpama2026.

Hakarak informa hela ba povu Aileu relasiona ho mudansa oráriu ba atendimentu dokumentu sira hanesan; Bilete Identidade, Passaporte no Rejistu Kriminal, iha Balkaun Úniku Munisípiu Aileu nian.
Ita iha mudansa ba oráriu atendimentu prosesa dokumentu sira bajeia mós ba oráriu husi Diresaun Jerál ba Servisu Rejistu no Notariadu nian.
Oráriu sira bele akompaña dokumentu aneksu iha 👇 ne’e, obrigadu.
Aileu; Segunda-feira, 13 Outubru 2025.

© 2026 Autoridade Munisipal Aileu