𝐈𝐍𝐄𝐓𝐋, 𝐈.𝐏 𝐅𝐨 𝐅𝐨𝐫𝐦𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐁𝐚 𝐗𝐞𝐟𝐞 𝐒𝐮𝐤𝐮 𝐧𝐨 𝐎𝐟𝐢𝐬𝐢á𝐥 𝐀𝐩𝐨𝐢𝐮 𝐒𝐮𝐤𝐮 𝐒𝐢𝐫𝐚 𝐈𝐡𝐚 𝐌𝐮𝐧𝐢𝐬í𝐩𝐢𝐮 𝐀𝐢𝐥𝐞𝐮.

23 March 2026

Aileu, 23 Marsu 2026. Exelénsia PAM-Aileu “𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬”, segunda horseik iha salaun II AMA akompaña husi Reprezentante Prezidente Institutu Nasionál Estatístika Nasionál, I.P –

INETL, I.P “𝐒𝐫. 𝐑𝐢𝐜𝐚𝐫𝐝𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬”, hodi hala’o abertura ba atividade formasaun ne’ebé fasilita husi INETL kona-bá estabilizasaun no modernizasaun sistema koleksaun dadus ba Rejistu Sivíl no Estatístika Vitál (Civil Registration and Vital Statistics – CRVS) ba Xefe Suku no Ofisiál Apoiu Suku sira husi Suku 35 iha Munisípiu Aileu.

PAM konsiente dadus ne’e importante tebes, tanba bainhira ita atu halo planu orsamentál mós ita kaer ho dadus sira, nune’e líder máximu ne’e husu ba Estatístika Munisípiu no estrutura Suku bainhira fornese dadus hodi publika iha Portál Munisipál tenki kredível, kestaun ema hotu tantu rai-laran no rai-liur sei asesu hotu dadus sira iha Munisípiu nian.

Atu garante servisu ida ho lais no profesionalizmu iha Suku sira maka, PAM rekomenda ba INETL bainhira formasaun durante loron 3 ne’e remata, fasilita mós kada Suku sira ho tableta ida, nune’e sira bele fornese dadus ho kredível tuir situasaun real iha baze. PAM konklui.

Enkuantu formasaun durante loron 3 iha salaun II AMA ne’e parte importánsia ida maka Xefe Suku no Ofisiál Apoiu Administrasaun Suku ba Asuntu Sosiál nian bele intende,

Importánsia Estatístika:

● Desizaun bazeia ba faktu: ajuda governu no organizasaun sira foti desizaun ba faktu no lala’ok (Trend);

● Identifika Padraun: ajuda identifika relasaun entre akontesimentu ida ho nia efeitu sira;

● Jestaun risku: importante tebes atu halo previzaun ba futuru no kalkula risku iha area finansa, sosiál no seluk tan; no

● Ajuda ita oinsá atu uza osan, tempu no rekursu sira atu fo impaktu ne’ebé bo’ot liu tan.

Sorin seluk liga mós ho buat ne’ebé INETL,I.P halo hanesan;

Kolekta Dadus: Hala’o Sensu no Peskiza sira (Decreto Lei Nº 17/2003, Artigu 7.º)

Padroniza: Garantia Konfidensialidade dadus, kualidade dadus no imparsialidade (Decreto Lei Nº 17/2003, Artigu 4.º)

Informa: Fornese baze ba desizaun polítika no dezemvolvimentu nasionál.

=========

Komponenete servisu ba atividade hala’o kompilasaun ba dadus husi rejistrasaun hirak ne’e hodi analiza no publika, hanesan;

Númeru Fertilidade: Ema nain hira mak moris iha tinan ida ne’e;

Fertilidade tuir Munisípiu/Suku: Munisípiu/Suku ida ne’ebé mak labarik moris barak liu;

Númeru Mortalidade: Ema nain hira mak mate iha tinan ida ne’e; no

Prevalensia Moras: Ema nain hira mak mate tanba moras fuan?.

Entertantu liga ba rezolusaun governu iha prosesu aprovasaun nian kada Ministériu relevante “ligasaun servisu” sira fornese dadus tuir,

● Ministériu da Justisa “DGRN”: hala’o rejistu ofisiál ba akontesimentu vitais sira hotu hanesan, moris, mate, kaben no divórsiu;

● Ministériu Saúde: hala’o notifikasaun ba moris no mate. Fornese dadus kona-bá labarik moris no ema ne’ebé mate;

● Ministériu Finansas “INETL, I.P”: kompila dadus hotu kona-bá akontesimentu vitais sira, analiza no produz estatístika ofisiál hodi publika; no

● Ministériu Administrasaun Estatal; fasilita prosesu rejistrasaun ofisiál kona-bá akontesimentu vitais sira no rejistu populasaun.

#remata.

#mediagatpama2026.

© 2026 Administration Municipality of Aileu