Aileu, 28 Janeiru 2026. Ekipa Avaliasaun Kondisaun M铆nima husi Minist茅riu Administrasaun Estat谩l – MAE ne鈥檈b茅 dirije husi DG-INAP “饾悞饾惈. 饾悘饾惃饾惀饾悽饾悳饾悮饾惈饾惄饾惃 饾悂饾惃饾悮饾惎饾悽饾悵饾悮”, akompa帽a m贸s husi Xefe ekipa parte Rai-klaran nian ne鈥檈b茅 toma konta ba Munis铆piu Aileu, Ainaro, Manufahi no Covalima ne鈥檈b茅 mak lidera husi Exel茅nsia DG-DGL “饾悁饾惂饾惌饾惃饾惂饾悽饾惃 饾悁饾惍饾悹饾惍饾惉饾惌饾惃 饾悊饾惍饾惌饾悶饾惈饾惈饾悶饾惉”, kuarta horseik divulga relat贸riu avaliasaun kondisaun m铆nima ba servisu husi Autoridade Aileu nian ne’eb茅 mak ekipa nasion谩l avalia ona iha loron 11 – 17 Dezembru 2025 ne鈥檈b茅 ho ninia rezultadu atu谩l mai ho klasifikasaun BOM “val贸r 77.78%”.
Ho klasifikasaun ida ne鈥檈 haktuir ba pontuasaun husi deskrisaun sira hanesan: Dadus Demografia no Monografia, Estrutura Administrativa, Instalasaun no Rekursus Materi谩l sira, Sistemas Administrativus no Expediente, Planeamentu no Monitorizasaun, Jestaun Finanseira, Aprovisionamentu no Kontratasaun P煤blika, Rekursus Umanus no inklui Prestasaun Servisu sira.
Entertantu val贸r ne鈥檈b茅 dadaun Autoridade Aileu iha ne’e sei iha oportunidade hodi mellora diak liu tan iha tempu tuir mai, tanba tuir kalend谩riu fixu S. E. Primeiru-Ministru RDTL “饾悐饾悮饾惒饾惈饾悮饾惀饾悮 饾悧饾悮饾惂饾悮饾惂饾悮 饾悊饾惍饾惉饾惁茫饾惃” sei tun mai observa direita kondisaun real ne鈥檈b茅 Munis铆piu enfrenta, hafoin lori ba diskuti iha Konsellu Ministru ba determina Munis铆piu hirak ne鈥檈b茅 mak sei hakat ba pod茅r lok谩l iha tinan oin.
PAM – Aileu Exel茅nsia “饾悏饾惃茫饾惃 饾悂饾惃饾惉饾悳饾惃 饾悵饾惃饾惉 饾悞饾悮饾惂饾惌饾惃饾惉” agradese ba ekipa Avaliasaun Kondisaun M铆nima ne鈥檈b茅 bele f贸 sai ona relat贸riu husi avaliasaun sira, maske Aileu hetan val贸r BOM, maib茅 l铆der m谩ximu ne鈥檈 optimista Aileu tenki hakat hamutuk ho Munis铆piu seluk iha primeira faze ba implementasaun pod茅r lok谩l nian.
Sorin seluk intervensaun husi Exel茅nsia DG-DGL “饾悁饾惂饾惌饾惃饾惂饾悽饾惃 饾悁饾惍饾悹饾惍饾惉饾惌饾惃 饾悊饾惍饾惌饾悶饾惈饾惈饾悶饾惉” hateten, hanesan kompromisu IX governu nian katak, hakarak ka lakoi antes mandatu IX governu ne鈥檈 remata, Munis铆piu ida ka rua hakat ona ba pod茅r lok谩l ou ba faze 煤ltima desentralizasaun administrativa territori谩l. Pod茅r lok谩l ne鈥檈 mandatu fundamentu mai husi konstituisaun RDTL artigu 72., harii kbiit pod茅r lok谩l ida ho objetivu no reprezentativu, nune鈥檈 ita iha lei ba pod茅r lok谩l.
Tanba livru ba relat贸riu avaliasaun kondisaun m铆nima Autoridade Aileu nian iha ona, nune鈥檈 governante ne鈥檈 husu ba Dirijente Servisus Munisipais Aileu atu mellora diak liu tan servisu sira hodi hakat ba pod茅r lok谩l, “iha fulan fevereiru kuandu PM tun mai Munis铆piu kaer ho livru ida rezultadu avaliasaun kondisaun, iha livru laran ita-boot sira haree pontus pozitivus, nia forte ne鈥檈 iha ne始eb茅?, frajilidade ne鈥檈 iha ne鈥檈b茅? no rekomendasoe帽s atu hadia hah煤 fevereiru, marsu ne鈥檈 iha ne始eb茅?. Mais la signifika Aileu BOM ne鈥檈 Aileu aat ona lae, Aileu iha forte, forte teb-tebes iha jestaun finansas, planeamentu interna diak, programa merenda eskol谩r diak., maib茅 presija hadian buat balu iha prosesu administrativa katak, junta forsa ida liu husi servisu hamutuk hodi lori Aileu ba pod茅r lok谩l.
Hafoin sorumutu, Exel茅nsia Diret贸r Ger谩l Desentralizasaun no Governu Lok谩l hamutuk ho Diret贸r Ger谩l INAP entrega m贸s manu谩l ba relat贸riu avaliasaun kondisaun m铆nima ne鈥檈b茅 ekipa AKM elabora ona no inklui Tableta unidade 3 ba Autoridade Aileu. Tableta 1 direita ba Servisu Munisip谩l ONG no Tableta 2 ba Ekipa Port谩l Munisip谩l, ho objetivu atu apoiu servisu t茅kniku no jestaun informasaun ba dadus Munisip谩l nian.
Haktuir ba ajenda sira, kinta ohin 29 Janeiru 2026, ekipa AKM kontinua hala’o sorumutu ho Autoridade Munisip谩l Aileu relasiona ho preparasaun sira ba fulan Fevereiru hodi simu vizita husi Primeiru-Ministru RDTL nian., okaziaun ne鈥檈 m贸s ekipa AKM tun direita ba observa Sistema Administrativa husi Servisu Munisip谩l sira iha Autoridade Aileu, hodi provas katak val贸r relat贸riu avaliasaun tenki kondiz ho situasaun real ne鈥檈b茅 mak implementa iha baze.
Tan ne鈥檈 atividade ne鈥檈 hala鈥檕 durante loron 2, hah煤 husi loron 28 – 29 Janeiru 2026, tuir planu husi MAE nian katak, avaliasaun ba faze daruak nian sei kontinua avalia iha fulan Abril tinan 2026.
Atividade ne鈥檈 partisipa m贸s husi Diretores Servisus Munisipais, Delegasaun Territoriais, Administradores Postus, Autoridade Komunit谩ria sira ho Funsion谩riu Apoiu T茅kniku sira.















