( DEC.Lei.no. 3/2016)

Visaun Geral ba Edukasaun :

Aileu oan hotu – hotu  hetan opurtunidade hanesan  ba edukasaun ne’ebe qualidade, Hodi partisipa  iha desenvolvimentu ekonomika,sosial no politika  iha vida moris loron – loron .

Misaun

  • Hasa’e numeru matrikula iha nivel eskola  hotu- hotu.
  • Hasa’e Kualidade ensinu ho aprendizagem
  • Reduz numeru repetisaun no abandona eskola
  • Hamenus ou halakon analfabetismu
  • Garantia Alunos EPE ho Ensino Básico aprende ho Saudavel
  • Lori Educação ba besik komunidade.

Baze legal Edukasaun

  • Konstituiusaun da RDTL artigu 59.
    • Rekonhese ho garante direitu ba Edukasaun e   kultura.
    • Sistema ensinu basiku universal,obrigatoriu    no iha posibilidade Gratuitu.
    • Ema hotu iha direitu hanesan ba edukasaun no formasaun profisional;
    • Estadu fiskaliza ensinu privadu.
  • Lei No.14/2008 ( 19 de Outubro) Lei de

Base da Edukasaun ( Estabelesimentu de  kuadru legal de referensia para a organizasaun,     orientasaun, regulasaun ho dezemnvolvimentu   sistem edukativu. Konsagra mos ensinu basiku   nebe universal, obrigatoriu e gratuito.

  • Dekretu lei No. 7/2010 ( 19 de Maio  de 2010) 
  •   Estabelisimentu Integrado de Ensinu Basiku.  Hatur naran  : EBC(akumula 1o ano to’o 9o ano), ou bele mos EBC 3o ciclo deit (7o ano to’o 9o ano).
  • EBF(1o Ciclo maka :10 ano to’o 4o ano; no 2o ciclo 5o anoto’o 6o ano) bele mos EBF 3o ciclo deit (7o ano to’o 9o ano).
  •  Hatur kargu diretiva eskola maka hanesan : Direktur EBC, Adjuntu diretor,Chefe Gabinete Apoiu Técnico (GAT) posibilidade Funcionario Regime Geral, no coordenador EBF Sira.
  • Decreto lei No. 3/2016. : Competência e Funcionamento  da Autoridade Municipal.

Tarefas Serviço

Diretora :

  1. Prepara proposta ba PAM konaba PAA, Plano Aprovisoanamento no Plano Formasaun
  2. Acompanha no avalia atividade iha area educação
  3. Apresenta relatorio trimestral, semestral e annual ba PAM

Chefe Departemento Gestão do Parque Escolar:

  1. Recolha no análisa informasaun necessaria kona ba parque escolar hodi submete ba PAM
  2. Identifika no promove patrimoniu estadu nian ( uma no rai )  ba estabelimentu eskola, kozinha no rezidensia professor.
  3. Akompanha rekualifikasaun, konservasaun no manutensaun edifisiu eskola sira.
  4. Propoem ba PAM hodi loke processo aprovisoanamento ba aquizasaun mobiliariu, refeitoriu inklui dormitoriu ba professor sira.
  5. Kolabora ho Serviço Municipal Aprovisoanamento
  6. Halao servisu seluk nebe atribui hosi superior hierarquico.

Chefe Departemento Gestão do Prohgrama Educação.

  1. Propoem ba PAM hodi loke prosessu aprovisoanamento ba implemntasaun Merenda Escolar.
  2. Kolabora ho Serviço Aprovisoanemento hodi elebora espesifikasaun tékniku ligado merenda escolar.
  3. Registo livru, distribui  ekipamento eskola sira nebe didtribui hosi Ministério Educação inklui documentos pedagogiku sira.
  4. Promove boa organizasaun no boa jestaun ba estebelesimentu Ensinu Sira.
  5. Fo pareser ba PAM  konaba matricula alunos sira iha nivel eskola hotu
  6. Distribui professor sira, recoloca no controla ba professor sira.
  7. Plano recrutamento ba professor (monitor) ensino recorrente.
  8. Controla lista presence funcionario inklui professores sira nian.
  9. Kordena prosesu avaliasaun desempenho funcinario ho professor sira nian
  10. Avalia desempenho professional chefia sira nian iha nivel EPE no EB
  11. Controla implementasaun curriculo do Ensino
  12. Controla no dezenvolve educacao inklusiva
  13. Cordena ho Servisu Municipal Asaun Social, ligado programa asaun social.
  14. Promove atividade desporto escolar
  15. Promove no apoiu atividade komplementaredukativu nian.
  16. Coopera ho Serviço Municipal Segurança Alimentar  ho Saude konaba ezekusaun programa saude infantil.
  17. Halao mos Tarefas seluk nebe atrubui hosi superior hierarquico.

ISTORIA EDUKASAUN MUNISIPIU AILEU

Iha tinan 1936, Administrador  Virgilio Duarte (Central)  hahu loke eskola emerjensia (eskola popular) iha rai Bela Vista, Aileu  ( agora Rairema), eskola ne’e termina iha 2o Gera Mundial. Maibe eskola seluk organiza hosi Misaun. Depois 2o Gera ema hotu-hotu ba eskola iha Misaun to’o segunda Classe.( iha prof. Agusto ho Mateus/ Antonio – Katekista).

Depois de 2o Gera Mundial laiha tan eskola Popular iha rai Bela Vista, Rairema so iha deit eskola Misaun.

Tuir mai loke eskola Komisaun do Munisipiu/Posto eskolar iha teritoriu Timor laran iha tinan 1960, inklui Aileu iha tempu Guvernador Maijor Jose Temudo Barata nia ukun. Estabelese mos iha Aileu,Remexio,Laulara maibe to’o deit terseira klase.Lequidoe seidauk iha posto eskolar. iha deit eskola asaun psiko sosial (eskola Militar. no to’o deit segunda klase iha Daru).Atu kontinua ba 4 klasse tenki  ba Dili,Maliana,Fuiluru ho Soibada). Rasaun sira ne’e tanba profesor menus

A EDUCÇÃO EM OCUPAÇÃO DA INDONÉSIA

Iha tinan 1976 to’o 1980 loke eskola emerjensia hosi Militar Indonesia sira, nebe militar sira no Timor oan balun mak hanorin. Rekruta professor timor oan barak hodi hanorin no mos rekruta voluntariu sira hosi Indonesia hodi apoiu hanorin. Timoroan sira ne’ebe hanorin iha Aileu ema uitoan deit, maioria lori professores sira ne’e mai hosi Dili, no mai hosi Indonesia.

Iha tinan 1980, iha Aileu  hahu loke eskola ho Naran eskola Inpres hosi Departementu Pendidikan Indonesia.  Profesor hosi Indonesiu (Guru Inpres) ho Timor oan sira mak hanorin kuase 200 professores. Eskola sira nebe estabelese hosi nivel Pre-Eskolar to’o nivel Sekundariu. No  konsege  produz Aileu oan  sira nebe agora dadaun partisipa hele iha dezemvolvimentu. Iha Nivel Nasional (propinsi) Governo Indonesia Loke mos eskola ho nivel secundario area educação mak hanesan (SPG/PGA/SGO) hodi responde eskola inpres sira ne’ebe loke ona (SD Inpres). Professor Timor oan nebe rekruta iha tinan 1976 too 1980 nebe la iha konhesimentu pedagogia, governu Indonesia fo oportundade ba tuir fali kursu ka eskola ho naran (KPG : Kursu Pendidikan Guru).

Durante tinan  24, governo Indonesia konsege loke eskola iha Aileu ho nivel :

  1. Pre-Escolar                                   : 1
  2. Ensino Básiku 1o 2o ciclo (SD)     : 32
  3. EB 3o Ciclo  ( SMP )                    : 6 eskola ( SMP Negeri : Aileu,Remexio,Laulara,Lequidoe, Catolika Aileu no St. Maria Gorrete Seloi.
  4. Secundario/ SMA                         : 2 eskola ( SMA Negeri/SMA Katólika Aileu)
  5. ESTV                                            : 2 eskola ( SPP de pois muda ba Natrabora)

Iha okupasaun Indonesia, Governu Indonesia kria Estrutura Educação Mak hanesan :

  1. Estrutura kiik liu maka : Diretur da eskola. ( Pre-Escolar, Ensino Básiku  (eskola Primariu, 3o ciclo ( Pre-Secundario) no secundariu (SMA)
  2. Diretor da eskola submete relatoriu ba Diretur Educação Municipio (Kepala Dinas P & K Kabupaten) no delegasaun territorial ( TK, SMP, SMA, SMEA) submeta ba kepala Kantor Departemen P & K Tk. II. Ou Kanwil DEPDIKBUD.
  3. Kepala Dinas P & K Kabupaten hatoo relatoriu ba Kepala Dinas P & K Tk.I, (Provinsia) ou Kepala Kantor Wilayah P & K ba nivel eskola TK, SMP,SMA no SMEA.
  4. Kepala Dinas P & K mos hatoo ba  Bupati Kepala Daerah (PAM ) tanba Guru SD Iha Bupati nia okos.( hanesan decreto lei no. 3/2016 ne’ebe agora dadudaun Serviço Municipal Educação iha Autoridade nia control.)

Domínio Timor Leste

  • Iha 15 de Novembro 1999, Pe. Demetrio Barros ho eis funsiunariu Edukasaun Indonesia ( Aileu Oan) ho resistensia  Aileu sira hahu reativa fali nivel eskola iha Aileu laran tomak hosi nivel Pre-Eskolar  to’o Sekundariu.
  • Iha tinan 2001, Primeiro Kongresu Ministeriu Edukasaun lidera hosi Ministru Edukasun Pe. Filomino Jaco hodi monta estrutura Edukasaun Hosi nivel Diresaun Geral to’o iha Base.

BREVES HISTÓRIA DO SERVIÇO MUNICIPAL DA EDUCAÇÃO

Depois de 1975, Governu Indonesia, estebele estrutura iha setor edukasaun, liu-liu educacao iha Municipio Aileu ho naran (Dinas P & K Tk.II, Kabupaten Aileu) ho kargu máximo maka hanesan :

  1. Sr. Mikhael Sugianto (origem Jawa) Ho nia estrutura hotu
  2. Sr. Bernardo de Araujo Carlos (Origem Ainaro) Ho nia estrutura hotu
  3. Sr. Jaime Martins ( Origem Ermera) Ho nia estrutura hotu
  4. Sr. Placido Lobo ( Origem Liquisa) Ho nia estrutura hotu
  5. Sr. Oscar de Araujo (Ermera) Ho nia estrutura hotu too 1999….

Responsavel Tempo Timor Ukun aan,

2000-2007  Sr. AugustoManuel de Oliveira

2008- 2011 Sr. Miguel Moniz Pires.

2011-2016  Sr. Isac Sarmento

2017 -2022  Sra. Cristina da Conceicao

2022- 2023  Sr. Karlito Varia

2024 – …..  Sra. Beatriz de Deus Torrezão.


© 2026 Autoridade Munisipal Aileu