𝐄𝐧𝐤𝐨𝐧𝐭𝐫𝐮 𝐊𝐨𝐧𝐬𝐞𝐥𝐥𝐮 𝐊𝐨𝐧𝐬𝐮𝐥𝐭𝐢𝐯𝐮 𝐌𝐮𝐧𝐢𝐬𝐢𝐩á𝐥 𝐛𝐚 𝐅𝐚𝐳𝐞 𝐃𝐚𝐭𝐨𝐥𝐮𝐤 𝐓𝐢𝐧𝐚𝐧 𝟐𝟎𝟐𝟓 𝐧𝐢𝐚𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐒𝐚𝐥𝐚𝐮𝐧 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐊𝐥𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐀𝐢𝐥𝐞𝐮.

23 December 2025

Aileu, 22 Dezembru 2025. Prezidente Autoridade Munisípiu Aileu “𝗘𝘅𝗲𝗹é𝗻𝘀𝗶𝗮 𝗝𝗼ã𝗼 𝗕𝗼𝘀𝗰𝗼 𝗱𝗼𝘀 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗼𝘀” segunda horseik sai hanesan Prezidente Konsellu Konsultivu Munisipál-KKM, hodi lidera enkontru KKM ba faze datoluk nian, ne’ebé akompaña direita husi Vise nain-3 atuál Sekretáriu Munisipál ba Asuntu Administrasaun no Finansas, Sekretária Munisipál ba Asuntu PIDI no Sekretáriu Munisipál ba Asuntu Sosiál no Organizasaun Komunitária iha salaun Timor-Klaran, Aileu.

Sesaun abertura husi “𝗘𝘅𝗲𝗹é𝗻𝘀𝗶𝗮 𝗝𝗼ã𝗼 𝗕𝗼𝘀𝗰𝗼 𝗱𝗼𝘀 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗼𝘀” hateten, ohin iha Munisípiu Aileu ita hala’o ita-nia enkontru Konsellu Konsultivu Munisipál-KKM ba dala ikus hodi taka tinan 2025 nian, husu ba ita hotu atu tau ita-nia hanoin hamutuk, sai solusaun ida deit ba ita-nia progresu no failansu ba buat ne’ebé ita la atinji iha tinan 2025 nian. Presija tebes ita-boot sira-nia idea no hanoin hamutuk ne’ebé diak hodi foká deit ba ajenda ne’ebé iha ona.

Enkontru ba loron ohin nian, Autoridade Komunitária husi Suku 35, Konviksaun Relijioza, Reprezentante Juventude, Reprezentante FADA, Intelektual Aileu-Anan, Prezidente CCI-TL iha Munisípiu Aileu, no Reprezentante Partidu Polítiku sira, hala’o diskusaun ho hanoin konstrutivu reflete ba ajenda importante sira hanesan:

a) Aprezentasaun Ezekusaun Orsamentu Jerál Estadu Tinan 2025 husi Servisu Munisipál Finansas, por kategoria

  • Salariu no Vensimentu: 89%
  • Bens no Servisu: 98%
  • Transferénsia Públika: 92%
  • Kapitál Minor: 100%
  • Kapitál Dezenvolvimentu: 100%

Ezekusaun AM Aileu ba tinan 2025 até loron 19 fulan Dezembru atinje 93%

Membru sira fó apresiasaun ba Autoridade ninia ezekusaun orsamentu no futuru presija mellora diak liu tan iha fíziku, nune’e fo votus:

Afavor: 44

Abstensaun: 2

Kontra: 0

b) Aprezentasaun Planu Asaun Anuál-PAA no Orsamentu Alokadu Munisípiu Aileu ba Tinan Fiskál 2026 husi Servisu Munisipál por kategoria;

  • Salariu no Vensimentu: $3,259,041
  • Bens no Servisu: $3,902,022
  • Transferénsia Públika: $2,986,836.16
  • Kapitál Menor: $2,355,378
  • Kapitál Dezenvolvimentu: $9,345,000

Totál Orsamentu: $21,828,277.15

#Enkuantu Orsamentu Alokadu Munisípiu Aileu ba Tinan Fiskál 2026 nian hamutuk $9.497,727

Iha sesaun ida ne’e membru sira fo votus:

Afavor: 43

Abstensaun: 0

Kontra: 0

c) Aprezentasaun Progresu Ezekusaun Fízika ba Projetu PDIM Tinan 2025 no Projetu Aprovadu ba Tinan Fiskál 2026 husi Servisu Munisipál PDIM:

#. Progresu Ezekusaun Fízika ba Projetu PDIM 6 Tinan 2025 nian;

01. Projetu ho Kategoria B “𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗜𝗿𝗶𝗴𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗻𝗼 𝗕𝗮𝗿𝗮𝗷é𝗻 𝗣𝗿𝗼𝘁𝗲𝘀𝗮𝘂𝗻 𝟳𝟬𝟬𝗠 𝗯𝗮 𝗡𝗮𝘁𝗮𝗿 𝗔𝘀𝗹𝗶𝗺𝗵𝗮𝘁𝗶”; responsável husi kompañia Quivan Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje ona 80,00%

02. Projetu ho Kategoria A “𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗕𝗮𝗿𝗲𝗶𝗿𝗮 𝗦𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗠𝗼𝘁𝗮 𝗯𝗮 𝗘𝘀𝗸𝗼𝗹𝗮, 𝗠𝗲𝗿𝗸𝗮𝗱𝘂 𝗻𝗼 𝗞𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗕𝗮𝗶𝗿𝘂 𝗟𝗼𝗸𝗺𝗮𝗶𝗹𝘂𝗹𝘂 / 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗥𝗲𝗺𝗲𝘅𝗶𝘂”; responsável husi kompañia Kuilelo Unipessoal Lda ho progresu fíziku atinje 59,00%

03. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗦𝗮ú𝗱𝗲 𝗶𝗵𝗮 𝗦𝗲𝗹𝗼𝗶-𝗞𝗿𝗮𝗶𝗸; responsável husi kompañia Mirol Raefusa Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje ona 100,00%

04. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗕𝗮𝗿𝗲𝗶𝗿𝗮 𝗦𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗥𝗮𝗶 𝗯𝗮 𝗘𝗱𝗶𝗳í𝘀𝗶𝘂 𝗔𝗣𝗔 𝗟𝗲𝗾𝘂𝗶𝗱𝗼𝗲; responsável husi kompañia NorthlandMasha Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje ona 100,00%

05. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗦𝗮ú𝗱𝗲 𝗶𝗵𝗮 𝗕𝗼𝗸𝗼𝗹𝗲𝗹𝗼; responsável husi kompañia Anosel Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje ona 100,00%

06. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝘂𝗿í𝘇𝗺𝘂 𝗕𝗲’𝗲-𝗠𝗮𝗻𝗮𝘀 𝗙𝗮𝘁𝘂𝗿𝗶𝗹𝗮𝘂; responsável husi kompañia Fitun Foun Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje 80,00%.

#. Projetu Aprovadu Tinan Fiskál 2026 iha Munisípiu Aileu ho Totál Projetu 25 Kobre ba Setór Edukasaun 9, Saúde 10, Bee-moos no Sanitasaun 3 ho Obras Públikas 3. Projetu sira ne’e sei implementa hotu iha Postu Administrativu 4 hanesan;

01. Postu Aileu-Villa sei hetan projetu 10

02. Postu Laulara sei hetan projetu 5

03. Postu Lequidoe sei hetan projetu 5 no

04. Postu Remexiu sei hetan projetu 5

Totál orsamentu ba projetu 25 ne’ebé sei implementa iha tinan 2026 ne’e hamutuk $2,474,295.48

Projetu ba setór importante sei implementa iha kada Postu ne’e identifikadu husi Nasionál, Autoridade Munisipál simu lista kompletu hodi implementa. Bainhira iha prosesu implementasaun sei halo re-konfirmasaun mós ba projetu tuir setór identifikadu.

Iha aprezentasaun ida ne’e membru sira maioria fo votus:

Afavor: 44

Abstensaun: 0

Kontra: 0

d) Aprezentasaun Progresu Ezekusaun Fízika Projetu PNDS Tinan 2025 ba Fundu Operasionál, Infraestrutura no Progresu Fíziku no Lista Prioridade ba Tinan Fiskál 2026.

#. Progresu Ezekusaun Fízika Projetu PNDS Tinan 2025 ba Fundu Operasionál, Infraestrutura no Progresu Fíziku:

01. Postu Administrativu Aileu-Villa iha Projetu 14 ba Totál Benefisiarius “UK” hamutuk 918, Progresu Finansas K.O 69%, Finansas K.I 69% no Fíziku 77,68%.

02. Postu Administrativu Laulara iha Projetu 6 ba Totál Benefisiarius “UK” hamutuk 643, Progresu Finansas K.O 39%, Finansas K.I 51% no Fíziku 85,00%.

03. Postu Administrativu Lequidoe iha Projetu 7 ba Totál Benefisiarius “UK” hamutuk 741, Progresu Finansas K.O 67%, Finansas K.I 77% no Fíziku 94,86%.

04. Postu Administrativu Remexio iha Projetu 9 ba Totál Benefisiarius “UK” hamutuk 729, Progresu Finansas K.O 59%, Finansas K.I 64% no Fíziku 83,00%.

#. Lista Prioridade ba Tinan Fiskál 2026 hamutuk 98 prioridades ne’ebé sei implementa iha Suku 35 iha Postu Administrativu 4 nian ho ninia orsamentu sira;

01. Orsamentu Operasionál no Infraestrutura $918,902.00

02. Orsamentu Adisionál $300,000.00

03. Totál Regular no Adisionál $1, 288,878.00

Molok implementa projetu sira iha tinan oin, sei halo re-konfirmasaun ba projetu sira ne’ebé direita husi Autoridade Komunitária ba SM-PNDS Aileu.

Iha sesaun ida ne’e membru sira fó votus:

Afavor: 43

Abstensaun: 0

Kontra: 0

e) Aprezentasaun Ezbosu Planu Dezenvolvimentu Munisipál-PDM Aileu ba Tinan 2026-2030, ne’ebé foká ba:

01. Pilár Dezenvolvimentu ba Kapitál Sosiál

02. Pilár Dezenvolvimentu ba Infraestrutura

03. Pilár Dezenvolvimentu ba Ekonómiku no

04. Pilár Dezenvolvimentu ba Institusionál.

Esbozu sira klaru ona, Autoridade Munisipál sei submete ba Ministériu Administrasaun Estatal, nune’e Ministru ba MAE sei ba aprezenta iha Konsellu Ministru hodi hetan aprovasaun final.

Iha aprezentasaun ne’e membru sira fó votus:

Afavor: 45

Abstensaun: 0

Kontra: 0

f) Aprovasaun Suku Foun 2 ou Suku Preparativu iha Munisípiu Aileu ba Tinan 2026 nian.

Sesaun ne’e membru sira fó votus ba:

01. Suku Preparativu husi Aldeia Sarin, Suku Atuál Fahiria, Naran Suku Foun Sarin, ne’ebé lokaliza iha Postu Administrativu Aileu-Villa ho votus:

Afavor: 35

Abstensaun: 5

Kontra: 5

02. Suku Preparativu husi Aldeia Aikurus, Suku Atuál Tulataqeu, Naran Suku Foun Aikurus, ne’ebé lokaliza iha Postu Administrativu Remexiu ho votus:

Afavor: 44

Abstensaun: 1

Kontra: 0

OGE AM Aileu ba tinan 2026 nian, Autoridade aloka orsamentu ba hamoris suku foun ne’e ba suku 2 deit, nune’e suku definitivu seluk sei hein iha tinan tuir mai.

Molok ensera sorumutu ne’e, PAM hato’o profundu agradesimentu ba membru hotu nia partisipasaun ho máximu tebes, ita rekoñese failansu sira no esperansa ho tinan foun sei mellora diak liu tan servisu sira. Nai Maromak akompaña ita hotu nia viajen, Boas Festa do Santo Natal no Feliz Ano Novo ba ita hotu.

#remata.

Enkontru ne’e partisipa máximu husi Diretor Servisu Munisipál, Delegasaun Territoriál, Administrador Postu sira no Funsionáriu Apoiu Tékniku sira.

#mediagatpama2025.

Aileu, 23 Dezembru 2025. Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) liu husi “𝐊𝐨𝐫𝐨𝐧𝐞𝐥 𝐉𝐨ã𝐨 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐄𝐬𝐭𝐞𝐯𝐞𝐬” hanesan Kordenadór Komisaun Organizadora ba serimónia komemorasaun loron transformasaun FALINTIL ba F-FDTL ba dala-XXV hamutuk ho Xefe Protokolu “𝐌𝐚𝐣𝐨𝐫 𝐉𝐨𝐬é 𝐀𝐧𝐭𝐨𝐧𝐢𝐨 𝐍𝐮𝐧𝐞𝐬 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚” no mós ekipa ida husi Enjinériu F-FDTL ho Ministériu Defeza hala’o enkontru koordenasaun ho Autoridade Munisípiu Aileu ne’ebé reprezenta husi Sekretáriu Munisipál ba Asuntu Sosiál no Organizasaun Komunitária “𝐒𝐫. 𝐑𝐨𝐠ê𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐧𝐜𝐞𝐢çã𝐨”, tersa horseik iha salaun I AMA.

Instituisaun FALINTIL – Força Defesa Timor-Leste (F-FDTL) mai ho ninia istória luta ne’ebé naruk iha tinan 24 iha ai-laran ho naran Força Armadas de Libertação Nacional Timor-Leste – FALINTIL. Hafoin referendum 1999, iha governu tranzisaun nia okos transforma forsa gerilia ba forsa konvensional ida neʼebé modernu ho naran FALINTIL – Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), iha 02 Febreiru 2001.

Introdusaun husi Koordenadór ba serimónia “𝐊𝐨𝐫𝐨𝐧𝐞𝐥 𝐉𝐨ã𝐨 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐄𝐬𝐭𝐞𝐯𝐞𝐬” hateten, transformasaun ne’e inisia husi Aileu entaun governu, komando liu husi sira-nia inisiativa no polítika Ministériu nian, katak hotu-hotu konkorda komemorasaun ba dala-XXV “02 Fevereiru 2001 – 02 Fevereiru 2026” sei hala’o iha Aileu, hodi memoriza inísiu istória.

Atividade importante sira sei realiza iha loron 2 fulan Fevereiru tinan 2026 iha Munisípiu Aileu ne’e maka:

01. Misa Solene hafoin Presta Omenájen ba Jardím dos Heróis, kontinua ho Parada Militár “Forsa Atus 4 resin” Mai ho Batelaun.

02. Inagura Uma Esperansa ne’ebé planeamentu programa husi Ministériu Defeza no implementador husi F-FDTL ba benefisiária Sra. Maria Pereira iha Aldeia Kotabauru, Suku Seloi-Malere, Aileu.

03. Tempu loraik sei Inagura Eskola Akademia Militár Konjunta iha Aldeia Bandeir-hun, Suku-Liurai, Aileu-Villa.

Hafoin sorumutu, Autoridade Aileu akompaña Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ba vizita fatin ne’ebé sei konsentra Batelaun 1 iha eskola COSPEPAL.

Fatin destinadu ba konsentrasaun Batelaun nian iha eskola COSPEPAL durante loron 5, nune’e Komandu F-FDTL liu husi ekipa enjinériu sira sei kontribui iha setór dezenvolvimentu ba eskola “instalasaun bee-moos, eletrisidade no kria kondisaun ka reabilitasaun ba hariis fatin no sala aprendizagem sira”.

Iha parte ne’e 𝐏𝐞. 𝐂𝐚𝐫𝐥𝐢𝐭𝐨 𝐓𝐞𝐭𝐢 – 𝐋𝐚𝐜𝐚 hanesan Diretór ba Eskola COSPEPAL hato’o profunda agradesimentu ba prejensa iha COSPEPAL, espera ho prejensa sira bele kompleta hela situasaun no kondisaun balu mak dadaun ne’e eskola sei presija, tuir planu ne’ebé enjinériu sira levanta.

Tempu hanesan observa mós kampo futeból “Uma Sanulu” ba Parada Militár no Kampal Sabraka-laran ba seremónia no animasaun múzika sira.

Iha terenu observasaun ba fatin sira pozitivu no sufisiente ba hala’o serimónia sira, enkuantu kona-ba ba atividade extra balu sei realiza hodi komemora-XXV ne’e Autoridade Munisipál ho Komandu F-FDTL sei hala’o enkontru ba dala-2 nian iha fulan Janeiru hodi inklina Komandu PNTL Aileu, Servisus Munisipais no Delegasaun Territoriais hotu relasiona ho preparasaun sira.

#remata.

#mediagatpama2025.

Aileu, 02 Outubro 2025. Reprezentante DG-Dezenvolvimentu Lokál liuhosi DNADM “𝐒𝐫. 𝐉𝐚𝐧𝐮á𝐫𝐢𝐨 𝐌𝐚𝐠𝐚𝐥𝐡ã𝐞𝐬” hamutuk ho Sekretária ba Asuntu PIDI “𝐒𝐫𝐚. 𝐕𝐢𝐜𝐭ó𝐫𝐢𝐚 𝐌𝐞𝐬𝐪𝐮𝐢𝐭𝐚 𝐝𝐨 𝐑ê𝐠𝐨”, kinta ohin, akompaña PAM “𝐄𝐱𝐞𝐥é𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬”, hodi hala’o abertura ba sorumutu konsultasaun públiku ba ezbosu Planu Dezenvolvimentu Munisipál-PDM hamutuk ho Dirijentes no maluk Aileu-oan hotu “Intelektuál Aileu-oan sira”, iha salaun Timor-klaran Postu Aileu-Villa.
Agradese ba entidade hotu nia partisipasaun, durante ne’e ita nunka tuur hamutuk “Intelektuál Aileu-oan balu iha nasionál” hodi diskute planu Munisípiu nian. Ohin ita presija imi-nia ideia diak oinsá mak bele dezenvolve iha parte hotu-hotu husi pilar importante ne’ebé define ona. Dehan PAM.
“Governu bele troka governu, maibé ideia ne’ebé ita tau hamutuk ona, governu foun ida maka mai mós nia sei labele muda, tanba ida ne’e ezijénsia husi kraik ou baze mak mai”.
Nune’e, hau husu Ita-boot sira-nia pro-ativu hodi haree hamutuk ezbosu ba PDM nian, ida ne’ebé mak diak ona ita mantein no ida ne’ebé mak seidauk diak presija ita tau hanoin hamutuk hodi bele mellora diak liu tan. Dehan Exelénsia João Bosco âmbitu hala’o abertura ba sorumutu konsultasaun públiku ba ezbosu PDM tinan 2026-2030 iha salaun Timor-klaran.
Konsultasaun ba ezbosu PDM ne’e atu define metas, prioridade no asaun ne’ebé implementa hodi promove dezenvolvimentu sosio-ekonómiku no sustentável iha área jurídika Autoridade Munisipál nian. Dokumentu nemós kontempla estratéjia no asaun nesesáriu, nu’udar propózitu ida ne’ebé Servisu Munisipál sira bele alkansa iha tinan lima (5) oin mai, hahú husi 2026-2030.
Âmbitu sorumutu dahuluk ba diskute ezbosu PDM ne’e, partisipante sira hala’o diskusaun liuhosi meza redonda hodi kontribui ideia konstrutivu sira ba pilar importante sira hanesan;
𝟎𝟏. 𝐏𝐢𝐥𝐚𝐫 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐊𝐚𝐩𝐢𝐭á𝐥 𝐒𝐨𝐬𝐢á𝐥:
》Edukasaun, Formasaun/Treinamentu;
》Dezenvolvimentu Juventude no Desportu;
》Dezenvolvimentu Saúde;
》Inkluzaun Sosiál no Igualdade Jéneru;
》Meiu Ambiente; no
》Kultura no Eransa/Patrimóniu.
𝟎𝟐. 𝐏𝐢𝐥𝐚𝐫 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐛𝐚 𝐈𝐧𝐟𝐫𝐚𝐞𝐬𝐭𝐫𝐮𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐁á𝐳𝐢𝐤𝐚:
》Estradas, Pontes no Kontrolu Seias;
》Bee-moos no Saneamentu;
》Eletrisidade;
》Transporte Terrestre; no
》Telekomunikasaun.
𝟎𝟑. 𝐏𝐢𝐥á𝐫 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐛𝐚 𝐄𝐤𝐨𝐧ó𝐦𝐢𝐚:
》Dezenvolvimentu Rurál;
》Dezenvolvimentu Agrikultura, Peska, Pekuária no Floresta;
》Turízmu;
》Komérsiu no Indústria;
》Investimentu Setór Privadu; no
》Setór Kooperativa.
=========
Entertantu Autoridade mós sei kontinua realiza konsulta públiku ba faze daruak nian ho entidade hotu iha Aileu hodi diskute klean liu tan ba ezbosu PDM ne’e, molok enkamiña ba Ministériu Administrasaun Estatal, kontinua ba hetan aprovasaun final iha Konsellu Ministru. Hafoin aprovasaun, Autoridade Munisipál sei prodúz sai ba manuál hodi destribui ba Postu, Suku no entidade hotu atu bele akompaña lalaok dezenvolvimentu iha Aileu.
Sorumutu ne’e partisipa husi Diretores Servisus Munisipais, Delegasaun Territoriais, Administrador Postu sira, Autoridade Komunitária, Veteranus, Prezidente CCITL Aileu no Intelektuál Aileu-oan sira iha Nasionál no Munisípiu.
Aileu, 30/Setembru/2025. PAM-Aileu “𝐄𝐱𝐞𝐥é𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬” hamutuk ho Diretor Servisu Munisipál PDIM, Diretor Obras Públikas Aileu, Administrador Postu Aileu-Villa ho Lequidoe, Koordenadór UNDP iha Aileu no Autoridade Komunitária husi Fatubosa, tersa ohin iha salaun I AMA, akompaña direita enjinériu kompañia sira ninia aprezentasaun ba progresu fíziku husi Projetu PDIM 6 ba tinan 2025 no Projetu 2 husi parseria UNDP ba tinan 2024 – 2025 iha Munisípiu Aileu.
#. Aprezentasaun progresu fíziku ba projetu PDIM 6 tinan 2025 nian, iha fulan Setembru:
01. Projetu ho Kategoria B “𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗜𝗿𝗶𝗴𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗻𝗼 𝗕𝗮𝗿𝗮𝗷é𝗻 𝗣𝗿𝗼𝘁𝗲𝘀𝗮𝘂𝗻 𝟳𝟬𝟬𝗠 𝗯𝗮 𝗡𝗮𝘁𝗮𝗿 𝗔𝘀𝗹𝗶𝗺𝗵𝗮𝘁𝗶”; responsável husi kompañia Quivan Unipessoal, Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 60.91%
02. Projetu ho Kategoria A “𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗕𝗮𝗿𝗲𝗶𝗿𝗮 𝗦𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗠𝗼𝘁𝗮 𝗯𝗮 𝗘𝘀𝗸𝗼𝗹𝗮, 𝗠𝗲𝗿𝗸𝗮𝗱𝘂 𝗻𝗼 𝗞𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗕𝗮𝗶𝗿𝘂 𝗟𝗼𝗸𝗺𝗮𝗶𝗹𝘂𝗹𝘂 / 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗥𝗲𝗺𝗲𝘅𝗶𝘂”; responsável husi kompañia Kuilelo Unipessoal Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 38.54%
03. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗦𝗮ú𝗱𝗲 𝗶𝗵𝗮 𝗦𝗲𝗹𝗼𝗶-𝗞𝗿𝗮𝗶𝗸; responsável husi kompañia Mirol Raefusa Unipessoal, Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 37.50%
04. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗕𝗮𝗿𝗲𝗶𝗿𝗮 𝗦𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗥𝗮𝗶 𝗯𝗮 𝗘𝗱𝗶𝗳í𝘀𝗶𝘂 𝗔𝗣𝗔 𝗟𝗲𝗾𝘂𝗶𝗱𝗼𝗲; responsável husi kompañia NorthlandMasha Unipessoal, Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 80.00%
05. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗦𝗮ú𝗱𝗲 𝗶𝗵𝗮 𝗕𝗼𝗸𝗼𝗹𝗲𝗹𝗼; responsável husi kompañia Anosel Unipessoal, Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 58.49%
06. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝘂𝗿í𝘇𝗺𝘂 𝗕𝗲’𝗲-𝗠𝗮𝗻𝗮𝘀 𝗙𝗮𝘁𝘂𝗿𝗶𝗹𝗮𝘂; responsável husi kompañia Fitun Foun Unipessoal, Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 51.55%
#. Aprezentasaun progresu fíziku ba projetu 2 UNDP nian husi 2024-2025, iha fulan Setembru:
01. 𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗘𝘀𝘁𝗿𝗮𝗱𝗮 𝗛𝗹𝗮𝗹𝗺𝗲𝘁𝗮-𝗧𝗮𝗯𝘂𝗹𝗮𝘀𝗶 𝗵𝗼 𝗗𝗶𝘀𝘁𝗮𝗻𝘀𝗶𝗮 𝟯+𝟮𝟯𝟮 𝗸𝗺; responsável husi kompañia Mortiles Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 54.00%
02. 𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗘𝘀𝘁𝗿𝗮𝗱𝗮 𝗟𝗲𝗸𝗶𝗹𝗮𝘂𝗸𝗮𝗻𝗮 𝗯𝗮 𝗛𝗼𝗵𝗼𝗹𝗲𝘁𝗲 “𝗙𝗮𝘁𝘂𝗯𝗼𝘀𝗮”; responsável husi kompañia Miglen Unipessoal, Lda ho progresu fíziku iha fulan Setembru atinje: 32.00%
=========
Entertantu progresu fíziku sira kada fulan kontinua hala’o aprezentasaun, nune’e projetu sira bele finaliza tuir tempu ne’ebé determina ona iha kontratu.
Sorumutu ne’e akompaña mós husi Enjinériu PDIM sira.
Aileu, 08/Setembru/2025. Prezidente Autoridade Munisípiu Aileu “𝗘𝘅𝗲𝗹é𝗻𝘀𝗶𝗮 𝗝𝗼ã𝗼 𝗕𝗼𝘀𝗰𝗼 𝗱𝗼𝘀 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗼𝘀” segunda ohin sai hanesan Prezidente Konsellu Konsultivu Munisipál-KKM, hodi lidera enkontru KKM extra-ordináriu ba faze daruak nian, ne’ebé akompaña direita husi Vise KKM nain-3, iha salaun Timor-Klaran Aileu.
Enkontru ba loron ohin nian membru KKM sira, kompostu husi Autoridade Komunitária husi Suku 35, Konviksaun Relijioza, Reprezentante Juventude, Reprezentante FADA, Reprezentante Partidu Polítiku sira no Reprezentante Veteranus, hala’o diskusaun ho hanoin konstrutivu ba PDM no Ezbosu PDM nian.
Sesaun abertura husi Prezidente KKM konsiente enkontru ne’e importante tebes, nune’e nia husu ba membru sira atu tau importánsia ho hanoin hamutuk hodi mellora no dezenvolve diak liu tan ezbosu refere, tanba ezbosu ne’e rasik estabelese iha tinan 2024, dezenvolve iha tinan 2025, mellora iha tinan 2026, mellora ho regulamentu iha tinan 2027, dezenvolve no melloramentu iha tinan 2028 no rezultadu sira sei hatudu iha tinan 2029-2030. Hateten Prezidente KKM.
Ezbosu ne’e kompostu husi Pilár; 4 no Sub-pilár; 20, hanesan;
𝟎𝟏. 𝐏𝐢𝐥𝐚𝐫 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐊𝐚𝐩𝐢𝐭á𝐥 𝐒𝐨𝐬𝐢á𝐥:
》Edukasaun, Formasaun/Treinamentu;
》Dezenvolvimentu Juventude no Desportu;
》Dezenvolvimentu Saúde;
》Inkluzaun Sosiálno Igualdade Jéneru;
》Meiu Ambiente; no
》Kultura no Eransa/Patrimóniu.
𝟎𝟐. 𝐏𝐢𝐥𝐚𝐫 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐛𝐚 𝐈𝐧𝐟𝐫𝐚𝐞𝐬𝐭𝐫𝐮𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐁á𝐳𝐢𝐤𝐚:
》Estradas, Pontes no Kontrolu Seias;
》Bee-moos no Saneamentu;
》Eletrisidade;
》Transporte Terrestre; no
》Telekomunikasaun.
𝟎𝟑. 𝐏𝐢𝐥á𝐫 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐛𝐚 𝐄𝐤𝐨𝐧ó𝐦𝐢𝐚:
》Dezenvolvimentu Rurál;
》Dezenvolvimentu Agrikultura, Peska, Pekuária no Floresta;
》Turízmu;
》Komérsiu no Indústria;
》Investimentu Setór Privadu; no
》Setór Kooperativa.
𝟎𝟒. 𝐊𝐚𝐩𝐢𝐭á𝐥 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐈𝐧𝐬𝐭𝐢𝐭𝐮𝐬𝐢𝐨𝐧á𝐥:
》Padraun Institusionál Governasaun Lokál;
》Jestaun Rekursu Humanu Governu Lokál;
》Sistema no Prosedimentu; no Administrativu Governu Lokál.
=========
Okaziaun ne’e kontinua ho aprezentasaun no diskusaun reflete ba ajenda úniku hanesan:
#. Planu Dezenvolvimentu Munisipál-PDM (Diskute Símbolu Aileu “𝐀𝐢-𝐤𝐥𝐞𝐮𝐤 𝐡𝐚𝐭𝐮𝐮𝐫 𝐢𝐡𝐚 𝐦𝐚𝐩𝐚 𝐀𝐢𝐥𝐞𝐮 𝐧𝐢𝐚 𝐥𝐞𝐭𝐞𝐧” no Lema Aileu “𝐌𝐚 𝐈𝐭 𝐅𝐮𝐭 𝐓𝐥𝐨 𝐈𝐭 𝐑𝐚𝐞𝐧 𝐀𝐢𝐥𝐞𝐮𝐧”, membru maioria fo votus afavor ba símbolu no lema ne’ebé aprezenta, no futuru Autoridade Munisipál, Postu to’o Suku sei utiliza símbolu no lema ne’ebé deside hamutuk ona. Tempu hanesan foká kedas ba,
#. Matrix ou Ezbosu Planu Dezenvolvimentu Munisipál-PDM Aileu nian husi tinan 2025-2030″. Rezultadu husi diskusaun ne’e maka membru sira vota,
Afavor : 30
Kontra: 0
Abstensaun: 0
=========
Ezbosu ne’ebé ho maioria aprova ona iha KKM ne’e, Autoridade sei hala’o konsulta públiku, depois enkamiña ba MAE no sei hetan aprovasaun final iha Konsellu Ministru, hafoin Autoridade Munisipál sei prodúz sai ba manuál hodi destribui ba Postu no Suku sira iha Munisípiu Aileu.
=========
Sesaun enseramentu Prezidente KKM agradese tebes ba membru hotu nia pasiénsia hodi diskute ona PDM ba tinan 5 nian, no Nai nafatin haraik bensaun no akompaña membru hotu atu fila ba uma ho diak.
Enkontru ne’e partisipa husi Rep. Diretor Jerál ba Dezenvolvimentu Lokál, APA husi Postu 4, Rep. Komandante PNTL Munisípiu Aileu, Diretor Servisu Munisipál, Delegasaun Territoriál no Funsionáriu Apoiu Tékniku sira.
Aileu, 03/Setembru/2025. Prezidente Konsellu Koordenasaun Munisipál atuál PAM-Aileu “𝐄𝐱𝐞𝐥é𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐝𝐨𝐬 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬” akompaña husi Vise nain-1, kuarta ohin iha salaun I AMA, realiza enkontru konsellu koordenasaun Munisipál extra-ordináriu ba dala-7 hamutuk ho membru KKM sira, hodi revee aprezentasaun sira kona-ba: “Planu Dezenvolvimentu Munisipál-PDM ba Períodu 2025-2030” iha Munisípiu Aileu.
Hafoin aprezentasaun sira, sei lori hikas manuál elaboradu ba aprezenta iha Konsellu Konsultivu Munisipál hodi hetan apresiasaun husi membru KKM sira.
Aileu, 28/Agostu/2025. PAM-Aileu “𝐄𝐱𝐞𝐥é𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐉𝐨ã𝐨 𝐁𝐨𝐬𝐜𝐨 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬” akompaña husi Reprezentante Diretor DNAIPIDI liuhosi Xefe Departamentu no Koordenadór UNDP iha Aileu, Quinta horseik, hala’o enkontru ho dirijente no enjinériu kompañia hirak ne’ebé toma konta ba Projetu PDIM 6 ba tinan 2025 nian no Projetu 2 husi parseria UNDP ba tinan 2024 no 2025 iha Munisípiu Aileu.
Importánsia husi sorumutu ida ne’e, oinsá Autoridade Munisipál, DNAIPIDI no parte UNDP Timor-Leste hakarak atu rona direita progresu fíziku ho ninia atinjimentu sira, ne’ebé kompañia sira implementa ona iha terenu, tuir tipu projetu ne’ebé diferente “GCF-UNDP Project no Projetu PDIM” hanesan;
#. Aprezentasaun progresu fíziku ba projetu PDIM 6 tinan 2025 nian, komparasaun % fulan Jullu-Agostu;
01. Projetu ho Kategoria B “𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗜𝗿𝗶𝗴𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗻𝗼 𝗕𝗮𝗿𝗮𝗷é𝗻 𝗣𝗿𝗼𝘁𝗲𝘀𝗮𝘂𝗻 𝟳𝟬𝟬𝗠 𝗯𝗮 𝗡𝗮𝘁𝗮𝗿 𝗔𝘀𝗹𝗶𝗺𝗵𝗮𝘁𝗶”; responsável husi kompañia Quivan Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 35.71%
☆Fulan Agostu; 46.27%
02. Projetu ho Kategoria A “𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗕𝗮𝗿𝗲𝗶𝗿𝗮 𝗦𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗠𝗼𝘁𝗮 𝗯𝗮 𝗘𝘀𝗸𝗼𝗹𝗮, 𝗠𝗲𝗿𝗸𝗮𝗱𝘂 𝗻𝗼 𝗞𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗕𝗮𝗶𝗿𝘂 𝗟𝗼𝗸𝗺𝗮𝗶𝗹𝘂𝗹𝘂 / 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗥𝗲𝗺𝗲𝘅𝗶𝘂”; responsável husi kompañia Kuilelo Unipessoal Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 25%
☆Fulan Agostu; 28.26%
03. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗦𝗮ú𝗱𝗲 𝗶𝗵𝗮 𝗦𝗲𝗹𝗼𝗶-𝗞𝗿𝗮𝗶𝗸; responsável husi kompañia Mirol Raefusa Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 16.08%.
☆Fulan Agostu; 31.07%
04. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗕𝗮𝗿𝗲𝗶𝗿𝗮 𝗦𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗥𝗮𝗶 𝗯𝗮 𝗘𝗱𝗶𝗳í𝘀𝗶𝘂 𝗔𝗣𝗔 𝗟𝗲𝗾𝘂𝗶𝗱𝗼𝗲; responsável husi kompañia NorthlandMasha Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 62%.
☆Fulan Agostu; 71.44%
05. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗣𝗼𝘀𝘁𝘂 𝗦𝗮ú𝗱𝗲 𝗶𝗵𝗮 𝗕𝗼𝗸𝗼𝗹𝗲𝗹𝗼; responsável husi kompañia Anosel Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 35%
☆Fulan Agostu; 59%
06. 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝘂𝗿í𝘇𝗺𝘂 𝗕𝗲’𝗲-𝗠𝗮𝗻𝗮𝘀 𝗙𝗮𝘁𝘂𝗿𝗶𝗹𝗮𝘂; responsável husi kompañia Fitun Foun Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu 16.60%
☆Fulan Agostu 42.24%
#. Aprezentasaun progresu fíziku ba projetu 2 UNDP nian husi 2024-2025, komparasaun % fulan Jullu-Agostu;
01. 𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗘𝘀𝘁𝗿𝗮𝗱𝗮 𝗛𝗹𝗮𝗹𝗺𝗲𝘁𝗮-𝗧𝗮𝗯𝘂𝗹𝗮𝘀𝗶 𝗵𝗼 𝗗𝗶𝘀𝘁𝗮𝗻𝘀𝗶𝗮 𝟯+𝟮𝟯𝟮 𝗸𝗺; responsável husi kompañia Mortiles Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 50%
☆Fulan Agostu; 52%
02. 𝗥𝗲𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗘𝘀𝘁𝗿𝗮𝗱𝗮 𝗟𝗲𝗸𝗶𝗹𝗮𝘂𝗸𝗮𝗻𝗮 𝗯𝗮 𝗛𝗼𝗵𝗼𝗹𝗲𝘁𝗲 “𝗙𝗮𝘁𝘂𝗯𝗼𝘀𝗮”; responsável husi kompañia Miglen Unipessoal, Lda ho progresu fíziku atinje iha:
☆Fulan Jullu; 16.02%
☆Fulan Agostu; 22.05%
=========
Hafoin aprezentasaun kona-ba progresu, dejafiu no rekomendasaun husi kompañia sira, PAM ho ninia intervensaun hateten, bajeia ba rezultadu ka desizaun konjunta iha Konsellu Konsultivu Munisipál, deside hamutuk ona katak, kompañia ne’ebé ita extende dala-2 ou too ona dala-3 ita sei hapara. Membru KKM aprova ona nune’e ita sei la tolera ida ne’e.
Governante nemós nafatin husu ba tékniku husi kompañia sira atu hametin koordenasaun no komunikasaun diak ho tékniku sira husi PDIM nian, atu nune’e prosesu hotu bele lao tuir dezeñu no BoQ ne’ebé iha ona.
Enkontru ne’e partisipa mós husi APA Postu 4 hamutuk ho Autoridade Komunitária no funsionáriu sira.

© 2026 Autoridade municípal de Aileu